Triển khai dự án: Phát triển chuỗi giá trị sản phẩm mật ong rừng kết hợp bảo tồn đa dạng sinh học khu vực vườn quốc gia Ba Bể tỉnh Bắc Kạn.


Đăng lúc: 00:04:00 11/04/2017 - Đã Đọc: 910
Từ khóa Từ khóa: Dự án Ong, Ba Bể, bảo tồn đa dạng sinh học
 

Ngày 10 tháng 4 năm 2017, tại Văn phòng GFA Hà Nội đã diễn ra lễ ký kết hợp đồng tài trợ giữa đại diện tổ chức GIZ và ông Nguyễn Văn Hiểu – Giám đốc Trung tâm Địa tin học – Trường Đại học Nông lâm về việc triển khai dự án:  Phát triển chuỗi giá trị sản phẩm mật ong rừng kết hợp bảo tồn đa dạng sinh học khu vực vườn quốc gia Ba Bể tỉnh Bắc Kạn.                                                

Tiến sỹ Dicky Simorangkir - GIZ (bên trái)  và Ông Nguyễn Văn Hiểu (bên phải)

1. Giới thiệu dự án phát triển các sản phẩm đa dạng sinh học (Biodiversity-Based Products)

Dự án “Phát triển các sản phẩm liên quan đến bảo tồn đa dạng sinh học khu vực Đông Nam Á” là một tiểu dự án nằm trong dự án quốc tế “Bảo tồn đa dạng sinh học trong khu vực các quốc gia Đông Nam Á” dưới hợp tác giữa chính phủ cộng hòa liên bang Đức và trung tâm bảo tồn đa dạng sinh học Đông Nam Á, Philippine (ACB). Dự án được thực hiện tại 3 quốc gia trên bán đảo đông dương bao gồm Lào, Campuchia và Việt Nam trong thời gian 4 năm từ tháng 3 năm 2015 đến tháng 2 năm 2019. Mục tiêu của dự án là thúc đẩy phát triển các sản phẩm đang dạng sinh học, cải thiện chất lượng cuộc sống cho người dân địa phương và nâng cao nhận thức của người dân địa phương về tầm quan trọng của công tác bảo tồn đa dạng sinh học trong khu vực Đông Nam Á nói chung và trên thế giới nói riêng.

Các dự án phát triển sản phẩm liên quan đến đa dạng sinh học (BBP) được triển khai trong khu vực Đông Nam Á dưới sự tư vấn giám sát của tổ chức xã hội về hợp tác quốc tế Đức (GIZ), và được thực hiện trong khuôn khổ hợp tác với Trung Tâm bảo tồn đa dạng sinh học Đông Nam Á (ACB). Tại Việt Nam, dự án “Phát triển chuỗi giá trị sản phẩm mật ong kết hợp bảo tồn đa dạng sinh học khu vực vườn quốc gia Ba Bể - Bắc Kan” được thực hiện tại 3 xã (Khang Ninh, Nam Mẫu và Nam Cường) với sự tham gia của 40 hộ gia đình nuôi ong thí điểm. Dự án được triển khai bởi Trung tâm Nghiên cứu Địa tin học - Trường Đại Học Nông Lâm-Đại Học Thái Nguyên (TUAF) được thực hiện từ tháng 4 năm 2017 đến tháng 12 năm 2018.

2. Cơ sở triển khai dự án tại khu bảo tồn thiên nhiên Ba Bể, Bắc Kan

Các nước trong khu vực ASEAN nói chung và Việt Nam nói riêng từ lâu đã được biết đến là nơi có nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú và tiềm năng lớn về đa dạng sinh học cung cấp nguồn lực đáng kể cho sự phát triển kinh tế-xã hội cho khu vực. Nó thực sự là cần thiết để đầu tư, thực hiện các dự án nhằm bảo tồn sự đa dạng sinh học khu vực này hơn bao giờ hết nhằm nâng cao nhận thức của người dân địa phương, giúp họ hiểu và thừa nhận giá trị to lớn mà đa dạng sinh học có thể đem lại. Dự án phát triển các sản phẩm liên quan đến đa dạng sinh học (BBP) được thực hiện trong vùng đệm của một số vườn quốc gia 3 nước đông dương gồm Vườn Quốc gia Phnom Kulen (Campuchia), Vườn quốc gia Nam Hà (Lào), và vườn quốc gia Ba Bể & Khu bảo tồn thiên nhiên Sa Pa (Việt Nam).

Dự án “Phát triển chuỗi giá trị sản phẩm mật ong kết hợp bảo tồn đa dạng sinh học khu vực vườn quốc gia Ba Bể - Bắc Kan” không chỉ bao gồm việc phát triển các chuỗi giá trị mật ong cung cấp cho thị trường quanh khu vực, cải thiện chất lượng cuộc sống và sinh kế địa phương, mà dự án còn gián tiếp góp phần vào việc duy trì các hệ sinh thái rừng và hệ sinh thái thực vật thông qua các lợi ích của ong mật. Huyện Ba bể có 7 xã với dân số hơn 23.000 người, trong đó khoảng 3.500 người sống trong vùng trung tâm vườn quốc gia đa số là người nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số. Do hoạt động sản xuất của họ chủ yếu là canh tác nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản ảnh hưởng trực tiếp đến đa dạng sinh học nơi đây. Người dân nơi đây thường xuyên phải đối mặt với những khó khăn nghiêm trọng như thất nghiệp, không có cơ hội tiếp cận nền giáo dục chất lượng cao, thiếu đất sản xuất nông nghiệp, năng suất thấp dẫn đến đói nghèo.

Dự án phát triển chuỗi giá trị sản phẩm mật ong rừng khu vực vườn quốc gia Ba Bể không chỉ giúp người dân địa phương có việc làm, tăng thu nhập và cải thiện cuộc sống, mà dự án còn thúc đẩy các mô hình nuôi ong ở các tỉnh lân cận vùng trung du và miền núi phía Bắc, góp phần bảo vệ đa dạng sinh học. Ngoài ra, ong mật còn được biết biết đến là loài có giá trị cao cho khu vực khi chúng góp phần vào quá trình thụ phấn của các loài cây trồng nông nghiệp có giá trị kinh tế đang phát triển trong khu vực. Ong mật còn thúc đẩy việc trồng các loại cây làm thức ăn cho gia súc lâu dài không chỉ tạo ra nguồn thức ăn tốt cho gia súc mà còn cải thiện độ màu mỡ của đất, ngăn chặn sự phát triển mất kiểm soát của cỏ dại và hỗ trợ cải thiện môi trường sống cho các loài sinh vật địa phương.Tất cả những hoạt động này đều hỗ trợ bảo vệ môi trường và bảo vệ đa dạng sinh học.

3. Đối tượng hưởng lợi từ dự án

Nhóm đối tượng và những người hưởng lợi chính từ dự án là những người dân sống trong khu vực vườn quốc gia và vườn quốc gia Ba Bể. Người dân địa phương sống phụ thuộc vào tài nguyên rừng, chủ yếu là người nghèo và người dân tộc thiểu số với điều kiện sống khó khăn. Các biện pháp thí điểm nuôi ong mật sẽ được triển khai đối với những hộ nghèo và cận nghèo trong khu vực để họ có thể hưởng lợi từ việc tăng thu nhập từ nghề nuôi mật. Những hộ gia đình này sẽ được tập huấn phổ biến kiến thức về nuôi ong, cách thu hoạch mật ong và cách tiếp thị sản phẩm mật ong tới thị trường. Bằng việc tham gia dự án, các hộ gia đình sẽ có thêm việc làm với thu nhập ổn định. Bên cạnh đó, UBND huyện Ba Bể cũng sẽ được hưởng lợi từ việc kiến ​​thức và nhận thức của người dân về phát triển chuỗi giá trị mật ong và bảo vệ đa dạng sinh học được nâng cao, có công ăn việc làm người dân yên tâm sản xuất, giảm thiểu tỷ lệ mắc vào các tệ nạn, góp phần bình ổn xã hội. Đối với đơn vị hợp tác triển khai dự án, trường Đại học nông lâm Thái Nguyên (TUAF) cũng được hưởng lợi khi giáo viên và các nghiên cứu sinh của trường sẽ có cơ hội làm việc, hợp tác với cơ quan quản lý vườn quốc gia Ba Bể và những người dân địa phương về kỹ thuật nuôi, thu hoạch và xử lý mật ong thành phẩm, cũng như bảo tồn đa dạng sinh học. Sinh viên cũng sẽ có cơ hội tham gia vào quá trình thực địa và xây dựng mô hình nuôi ong thí điểm trên địa bàn vườn quốc gia Ba Bể.

4. Mục tiêu của dự án

a) Mục tiêu tổng quát

  • Xây dựng hệ thống nuôi ong, tạo việc làm và tăng thu nhập cho những hộ gia đình có thu nhập thấp trong khu vực vườn quốc gia Ba Bể.
  • Góp phần vào quản lý và sử dụng bền vững các nguồn tài nguyên thiên nhiên cũng như bảo vệ đa dạng sinh học, duy trì và bảo vệ hệ sinh thái tự nhiên của vườn.

b) Mục tiêu cụ thể

  • Thành lập câu lạc bộ người nuôi ong ở địa phương trong các cộng đồng vùng đệm của vườn quốc gia Ba Bể để cải thiện kinh tế và duy trì đa dạng sinh học của khu vực, đặc biệt là các loài thực vật bản địa được ong sử dụng.
  • Nâng cao chất lượng hoạt động của các câu lạc bộ nuôi ong thông qua cách tiếp cận phát triển chuỗi giá trị cũng như chất lượng sản phẩm.
  • Thiết lập mối liên kết tiếp thị và tiếp cận sản phẩm quy mô khu vực và toàn quốc đối với mật ong và các sản phẩm khác từ mật ong.
  • Cải thiện sự hiệu quả của các tổ chức cộng đồng để giúp người nghèo tiếp cận các nguồn lực xã hội và tạo sự tự tin trong quá trình hội nhập và phát triển.
  • Giúp người nghèo tiếp cận các nguồn lực xã hội với những lợi ích kinh tế.
  • Tạo ra một mạng lưới về sản xuất mật ong hữu cơ giữa các cộng đồng dân tộc thiểu số tận dụng lợi thế của điều kiện canh tác địa phương và kết hợp nhiều vị trí trong chuỗi sản xuất và tiêu thụ sản phẩm mật ong, cải thiện điều kiện sống bằng cách tăng thu nhập và duy trì sự bình đẳng trong xã hội cho người dân.
  • Bảo tồn các giá trị văn hoá và ứng dụng kiến ​​thức bản địa để phát triển đàn ong mật trong khu vực

5. Các hoạt động tiêu biểu của dự án

    Dự án phát triển chuỗi giá trị sản phẩm mật ong kết hợp bảo tồn đa dạng sinh học bao gồm 21 hoạt động chính và kèm theo các hoạt động hỗ trợ khác. Dưới là một số hoạt động chính diễn ra trong suốt quá trình thực hiện dự án:

  • Hội thảo khởi động dự án: sẽ được tổ chức tại Vườn Quốc gia Ba Bể để giới thiệu thông tin và mục tiêu dự án với sự tham gia của đại diện trường đại học nông lâm thái nguyên, chính quyền địa phương huyện Ba Bể và đại diện các hộ đăng ký nuôi ong thí điểm tại địa phương.
  • Tập huấn cho các chủ nhiệm câu lạc bộ, những người nuôi ong điển hình ở Ba Bể: Hoạt động này sẽ tập trung vào việc nhân rộng mô hình chuỗi giá trị mật ong mà đã thực hiện thành công tại các hộ gia đình thí điểm ở cả huyện Ba Bể và các khu vực bên ngoài. Các lớp đào tạo này sẽ được tổ chức tại hội trường của UBND xã Khang Ninh và trực tiếp trên các khu vực thực địa. Những hộ gia đình đăng ký nuôi ong thí điểm sẽ UBND xã Khang Ninh được thông báo trước về các khóa học và nội dung triển khai. Khoá học bao gồm: i) Khoá 1: Kỹ thuật nuôi ong; ii) Khoá 2: Kỹ thuật thu hoạch mật ong và các sản phẩm mật ong liên quan khác; iii) Khoá 3: Phòng chống dịch bệnh cho ong và ngăn chặn côn trùng gây hại cho ong.
  • Xây dựng cơ cấu tổ chức phù hợp cho các câu lạc bộ nuôi ong: Dự án sẽ tập trung xây dựng các câu lạc bộ nuôi ong trên khu vực vườn quốc gia kết hợp với hiệp hội nuôi ong địa phương để hợp tác và đạt được những thành quả nhất định.
  • Thúc đẩy chuyển đổi và áp dụng kỹ thuật nuôi ong tiên tiến: Từ mô hình nuôi ong thí điểm ở các xã, dự án sẽ nhân rộng và mở rộng số lượng người nuôi ong và quy mô nuôi ong quanh huyện Ba Bể. Những người nuôi ong quan tâm có thể đến thăm các mô hình phát triển đàn ong mật thành công tại các xã Khang Ninh và Nam Mẫu; Người nuôi ong có thể trao đổi kinh nghiệm và kiến thức về chăm sóc đàn ong mật từ những người đi trước.
  • Xây dựng thương hiệu mật ong tại vườn quốc gia Ba Bể: Để duy trì và tăng giá trị các sản phẩm liên quan đến mật ong, các dự án sẽ phát triển một thương hiệu mật ong rừng Ba Bể nâng cao chất lượng sản phẩm mật ong và mở rộng nhu cầu thị trường. Nhiệm vụ này được thực hiện thông qua sự hợp tác và thống nhất giữa các đại diện của các câu lạc bộ nuôi ong và áp dụng các biện pháp để đảm bảo chất lượng sản phẩm. Bên cạnh đó, dự án còn ứng dụng các thiết bị kỹ thuật tiên tiến để kiểm soát chất lượng mật ong, hướng dẫn người nuôi ong địa phương làm thế nào để quản lý chất lượng mật ong một cách tốt nhất.
  • Nâng cao năng lực của người nuôi ong: Tạo mối liên kết kinh doanh giữa người nuôi ong, thương lái và nhà phân phối theo phương pháp "win-win" sẽ giúp người nuôi ong tiếp cận thị trường khách hàng tiềm năng. Để làm được điều này, dự án sẽ tập huấn cho người nuôi ong trong việc nâng cao kỹ năng đàm phán và lập kế hoạch chiến lược kinh doanh cho các chủ nhiệm của ba câu lạc bộ người nuôi ong để phát triển chuỗi giá trị mật ong bền vững
  • Tổ chức hội thảo đánh giá kết quả dự án: Khi dự án kết thúc, ban quản lý dự án sẽ tập trung nghiên cứu những thành tựu đạt được và những lợi ích dự án mang lại cho người dân địa phương và đánh giá những khó khăn, những vấn đề mà người nuôi ong phải đối mặt trong quá trình thực hiện dự án. Từ đó, chính quyền địa phương và người nuôi ong sẽ đề ra các giải pháp để duy trì và tăng cường sự phát triển của chuỗi giá trị sản phẩm mật ong kết hợp bảo tồn đa dạng sinh học.

6. Kết quả mong đợi

Trong năm 2017 và 2018, thông qua dự án này, số lượng người nuôi ong được đào tạo ở 3 xã sẽ được tập huấn kỹ thuật ong mật và phát triển chuỗi giá trị mật ong bền vững như sau:

  • 12 thành viên đại diện cho các câu lạc bộ nuôi ong sẽ được đào tạo trong khóa TOT và sẽ trở thành ban chủ nhiệm của các câu lạc bộ người nuôi ong tại địa phương mình.
  • 40 hộ nuôi ong mới sẽ được cung cấp ong giống và được đào tạo 3 khóa kỹ thuật nuôi ong, 3 khóa thương mại các sản phẩm của ong.
  • 10 đại diện của ba CLB ong sẽ được đào tạo về lập kế hoạch kinh doanh sản phẩm mật ong.
  • Mở rộng tập huấn cho 45 hộ gia đình ở các xã thuộc huyện Ba Bể, những người có nhu cầu nuôi ong trong tương lai.

Cuối năm 2018, 40 hộ gia đình nuôi ong mật mới (với 2 đàn ong được cấp) sẽ có thêm khoản thu nhập khoảng 4 triệu đồng trên năm từ việc nuôi ong mật và chiếm khoảng 10% thu nhập hộ gia đình trên năm. Bên cạnh đó, thu nhập này sẽ tăng gấp đôi sau mỗi năm. Bởi vì, mỗi đàn ong đầu tiên có thể phân chia ít nhất thành hai đàn sau một năm, do đó 40 người nuôi ong được cấp 2 đàn vào năm 2017, họ sẽ có từ 4 đến 6 đàn vào năm 2018. Vào năm 2019, họ sẽ có khoảng 8 đến 12 đàn. Và như vậy, sự gia tăng về số lượng các đàn ong cũng làm gia tăng thu nhập của hộ gia đình thêm 10% mỗi năm.                                                                

  • Ba câu lạc bộ nuôi ong đại diện cho người dân khu vực được thành lập để hoạt động vào năm 2017. Các quy chế hoạt động, kế hoạch kinh doanh và cơ cấu tổ chức của câu lạc bộ được xây dựng và hoàn thiện. Các mô hình nuôi ong thành công từ các xã khác của huyện Ba Bể và các vùng khác của tỉnh Bắc Kạn được nhân rộng, tăng thu nhập cho nông dân trong vùng thí điểm.
  • Một hiệp hội nuôi ong sẽ được thành lập với ba thành viên câu lạc bộ nuôi ong.
  • Số liệu về phát triển đàn ong mật, tỷ lệ tăng trưởng của ong được xác định và dự án sẽ có kế hoạch phát triển nghề nuôi ong phù hợp với điều kiện tự nhiên tỉnh Bắc Kạn trong tương lai.
  • Sản phẩm mật ong rừng huyện Ba Bể sẽ được xây dựng, và được người tiêu dùng biết đến không chỉ ở Bắc Kạn mà còn ở các tỉnh khác. Sự hợp tác kinh doanh giữa hiệp hội nuôi ong với các nhà chế biến tư nhân và thương nhân và các nhà phân phối sản phẩm mật ong sẽ được hình thành để đưa mật ong tới tay người tiêu dùng một cách hiệu quả nhất.
Viết bài: Dương Huy

Trung tâm Địa tin học - Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên

Địa chỉ: Xã Quyết Thắng - TP. Thái Nguyên | Tel: 0904.031.103

Email: girc.tuaf@gmail.com | Website: www.girc.tuaf.edu.vn